Filtr DPF ogranicza emisję sadzy powstającej podczas pracy silnika wysokoprężnego. Zatrzymuje drobne cząstki znajdujące się w spalinach, a następnie okresowo usuwa ich nagromadzoną część w procesie regeneracji. Problemy zaczynają się wtedy, gdy warunki użytkowania samochodu nie pozwalają dokończyć wypalania albo układ napędowy wytwarza więcej sadzy, niż filtr jest w stanie skutecznie usunąć. Odpowiednia eksploatacja diesla może ograniczyć ryzyko zapchania DPF, ale nie zastąpi diagnostyki, jeśli pojawią się kontrolki, spadek mocy lub częste próby regeneracji.
Jak działa filtr DPF i co się w nim gromadzi?
DPF, czyli Diesel Particulate Filter, znajduje się w układzie wydechowym i ma porowatą strukturę, przez którą przepływają spaliny. Sadza zatrzymuje się na ściankach filtra, natomiast oczyszczone spaliny są kierowane dalej. Sterownik silnika ocenia stopień napełnienia na podstawie między innymi różnicy ciśnień przed i za filtrem, temperatury spalin, przebiegu oraz sposobu pracy jednostki. Ważne jest rozróżnienie sadzy i popiołu. Sadza może zostać spalona podczas regeneracji, ale popiół powstający między innymi z dodatków zawartych w oleju silnikowym pozostaje w filtrze. Z czasem jego ilość rośnie i ogranicza dostępną pojemność DPF, dlatego nawet prawidłowo użytkowany filtr nie musi być elementem bezterminowym. W części samochodów, szczególnie niektórych konstrukcjach francuskich, stosowany jest filtr określany nazwą FAP oraz dodatek obniżający temperaturę spalania sadzy. Szczegółowa budowa i obsługa zależą od konkretnego modelu.
Regeneracja pasywna, aktywna i serwisowa
Podczas regeneracji pasywnej DPF sadza jest spalana dzięki wysokiej temperaturze spalin osiąganej naturalnie w czasie jazdy z odpowiednim obciążeniem. Proces odbywa się bez zauważalnej ingerencji sterownika. Jeżeli temperatura jest zbyt niska, samochód może uruchomić regenerację aktywną. Sterownik zmienia wówczas sposób pracy silnika, aby podnieść temperaturę w układzie wydechowym. Kierowca może zauważyć wyższe chwilowe zużycie paliwa, lekko podwyższone obroty biegu jałowego, pracę wentylatora chłodnicy, charakterystyczny zapach lub czasowe wyłączenie systemu start-stop. Są to możliwe oznaki wypalania, ale ich zestaw różni się między samochodami. Jeśli regeneracji nie da się przeprowadzić podczas jazdy, serwis może po wcześniejszej diagnostyce uruchomić procedurę wymuszoną przy użyciu urządzenia diagnostycznego. Nie powinno się rozpoczynać jej na własną rękę ani traktować jako rozwiązania każdej usterki. Przy zbyt dużym napełnieniu filtra, błędach czujników albo problemach z silnikiem wymuszone wypalanie może być nieskuteczne lub niewskazane.
Jakie są objawy zapchanego filtra DPF?
Pierwszym sygnałem może być kontrolka filtra DPF albo komunikat o konieczności oczyszczenia układu. Do częstych objawów należą również spadek osiągów, ograniczenie mocy, wolniejsza reakcja na gaz, zwiększone zużycie paliwa i częstsza praca wentylatora po zakończeniu jazdy. Samochód może regularnie podejmować próby regeneracji, które nie zostają ukończone. W bardziej zaawansowanym stadium pojawia się kontrolka silnika, tryb awaryjny lub problem z osiąganiem wyższych obrotów. Niektóre symptomy łatwo pomylić ze zwykłym wypalaniem filtra, dlatego pojedynczy wzrost spalania albo intensywniejszy zapach nie przesądza o usterce. Niepokojące są przede wszystkim częste nawroty, jednoczesne świecenie kilku kontrolek oraz wyraźna utrata mocy. Warto także obserwować poziom oleju. Wielokrotnie przerywana regeneracja może w określonych konstrukcjach doprowadzić do przedostawania się niespalonego paliwa do oleju silnikowego, a w konsekwencji do podnoszenia jego poziomu i pogorszenia właściwości smarnych. Gdy poziom przekracza maksimum, nie należy kontynuować jazdy bez konsultacji z serwisem.
Co zrobić, gdy zapali się kontrolka DPF?
Znaczenie kontrolki i zalecana procedura zależą od modelu, dlatego pierwszym źródłem powinna być instrukcja obsługi samochodu. W wielu autach komunikat o początkowym napełnieniu filtra oznacza potrzebę kontynuowania jazdy ze stałą prędkością i utrzymania silnika pod umiarkowanym obciążeniem do momentu zakończenia regeneracji. Nie istnieje jednak jedna prędkość i jeden zakres obrotów właściwy dla każdego diesla. Przykładowe instrukcje producentów wskazują jazdę z prędkością co najmniej 60 km/h albo utrzymywanie około 2000-2500 obr./min, lecz wartości te dotyczą konkretnych modeli i nie powinny być kopiowane bez sprawdzenia dokumentacji pojazdu. Najważniejsze jest bezpieczne wybranie trasy pozwalającej jechać płynnie przez kilkanaście minut i - jeśli to możliwe - nie wyłączać silnika w trakcie trwającego wypalania. Jeśli kontrolka miga, pojawia się check engine, tryb awaryjny, znaczny spadek mocy albo komunikat nakazujący wizytę w serwisie, dalsze próby jazdy regeneracyjnej mogą pogorszyć sytuację. Wtedy potrzebna jest diagnostyka, a nie kolejna przypadkowa przejażdżka po drodze szybkiego ruchu.
Dlaczego DPF zapycha się zbyt szybko?
Najczęstszym problemem jest eksploatacja obejmująca wyłącznie krótkie odcinki, podczas których silnik i układ wydechowy nie osiągają odpowiedniej temperatury. Częste gaszenie auta w trakcie aktywnej regeneracji może powodować jej kolejne przerwania. Nie oznacza to jednak, że za każdy zatkany DPF odpowiada kierowca. Nadmierne powstawanie sadzy może wynikać z niesprawnych wtryskiwaczy, zaworu EGR, turbosprężarki, układu dolotowego, przepływomierza lub czujników temperatury i różnicy ciśnień. Problem może również powodować niesprawny termostat, przez który silnik zbyt długo pozostaje niedogrzany. Znaczenie ma stan filtra powietrza, jakość spalania oraz właściwy olej silnikowy. W dieslach z DPF należy stosować olej zgodny ze specyfikacją producenta, najczęściej o ograniczonej zawartości popiołów - określany jako low SAPS. Samo wyczyszczenie filtra bez znalezienia przyczyny nadmiernego napełniania często daje tylko krótkotrwały efekt.
Jak prawidłowo eksploatować diesla z filtrem DPF?
Diesel najlepiej sprawdza się u kierowców regularnie pokonujących dłuższe odcinki. Jeśli auto jeździ głównie po mieście, warto co pewien czas zapewnić mu trasę pozwalającą osiągnąć temperaturę roboczą i utrzymać płynną jazdę. Nie chodzi o gwałtowne przyspieszanie ani jazdę na bardzo wysokich obrotach, lecz o warunki zgodne z instrukcją konkretnego samochodu. Należy reagować na komunikaty, nie odkładać diagnostyki i unikać wielokrotnego wyłączania silnika, gdy zachowanie auta wskazuje na aktywną regenerację. Pomagają także terminowa wymiana oleju i filtrów, kontrola układu dolotowego oraz tankowanie paliwa ze sprawdzonego źródła. Jazda stale niskich obrotach pod dużym obciążeniem nie jest korzystna - może sprzyjać powstawaniu sadzy i przeciążać układ napędowy. Jednocześnie nie ma potrzeby wykonywania specjalnej trasy po każdym przejeździe miejskim. Sprawny samochód sam zarządza regeneracją, a zadaniem kierowcy jest stworzenie warunków do jej dokończenia, gdy pojawi się odpowiedni komunikat lub rozpoznawalne objawy.
Czyszczenie DPF czy wymiana filtra?
Decyzja powinna zostać poprzedzona odczytem błędów, sprawdzeniem ciśnienia różnicowego, temperatur, stopnia obciążenia sadzą i popiołem oraz oceną elementów współpracujących. Jeśli filtr jest wypełniony głównie sadzą, możliwa może być regeneracja serwisowa. Gdy problemem jest popiół, samo wypalanie go nie usunie - konieczne może być profesjonalne czyszczenie filtra po demontażu. Pęknięty, stopiony albo mechanicznie uszkodzony wkład zwykle wymaga wymiany. Nie należy diagnozować DPF wyłącznie na podstawie komunikatu sterownika, ponieważ błędny odczyt może powodować uszkodzony czujnik różnicy ciśnień, przewody pomiarowe lub czujnik temperatury. Usunięcie filtra nie jest prawidłową naprawą. Zmienia układ oczyszczania spalin, zwiększa emisję i powoduje, że samochód przestaje odpowiadać konfiguracji, z którą został homologowany. Prawidłowo wykonana diagnostyka pozwala ustalić, czy potrzebna jest jedynie regeneracja, specjalistyczne czyszczenie, naprawa osprzętu czy wymiana samego filtra.
Filtr DPF - najważniejsze zasady w praktyce
Zapalenie kontrolki DPF nie zawsze oznacza kosztowną awarię, ale nie powinno być ignorowane. Na wczesnym etapie często wystarcza umożliwienie samochodowi dokończenia regeneracji zgodnie z instrukcją. Powtarzające się komunikaty, wzrost poziomu oleju, częste wypalanie i spadek mocy wymagają jednak diagnostyki całego układu, a nie tylko filtra. Długie trasy nie naprawią uszkodzonego czujnika, wtryskiwacza czy zaworu EGR. Najskuteczniejsza profilaktyka łączy odpowiedni sposób jazdy, właściwy olej, terminowy serwis oraz szybkie reagowanie na pierwsze objawy. Dzięki temu filtr może przez długi czas skutecznie ograniczać emisję sadzy bez powodowania problemów z codziennym użytkowaniem diesla.